Türk tarihinde İstanbul, Rumelihisarı ‘nın, varlığıyla başlıyor ve ebediyete kadar da sürüp gidecektir.

Bogazın bu bölgesinden geçenler, çogu zaman o heybetli dev yapının görkemi nedeniyle, yanı başı ve arkasındaki mahallenin farkına varmadan yollarına devam edip giderler. Kuşkusuz ki, burada geçen olaylar, insanlık tarihi boyunca asla unutulmayacaktır. O çağlarda yaşamamış olsak bile, bir anlık gözlerimizi kapayıp; karadan yürüyen gemilerin, Bizans halkını kâbus görürcesine şaşırttığını film şeridi gibi görmek mümkündür. Çağlar ötesinde kalmış faltaşı gözlerin, telaşın, korkunun, Rumelihisarı'nın dev duvarlan üzerinde yansıması, yaşatılması hiçte zor değildir. Bu coşku selinden kendimizi arındırıp; eskilere, naraların atılmadığı devrelere bir göz atalım.

Buraları anlatan Evliya çelebi, "Dağlar üstünde emsalsiz kiraz bahçe1eri vardır ki, ‘Hisar Kirazı' namıyla Rum, Arap ve Acem'de meşhurdur. Hatta Acem diyarında ismine ‘Gülnar-ı Runi' derler." Ve ekleyerek" İki kiraz bir dökme riyal ağırlığında gelmiştir" der.

Fakat hep çıkarın emrinde yürüyen insanoğlunun, yörenin bağlarını, dağlarını ve doğal güzelliklerini görüp de, üzerinde durduğu söylenemez. Boğazın iki kıyısının birbirlerine el uzattırcasına yaklaştığı Rumelihisarı mevkiinin, tarih boyunca karşı yakadan bu yana geçit vermesi, sahilden sahile atlamak istiyen orduların eşik taşı olarak görülmüş, diğer yanlarına aldırmaz olmuştur insanoğlu.. İnsan, bilgisinin gururu içinde, çok zaman kabına sığmaz. Üstelik ne kadar az şey bildiğinden de habersizdir. Bunu öğrenmeye de pek yanaşmaz... Tarihler ve insan geçmişi de, o hep unutulan taraflara konulmuştur. Hiç birimizin vahşet dönemlerinden nefret ettiğiniz vaki midir? İlk kez iki kıyı arasında bir köprü kurduran "Darius" (Dara) buradan ordusunu karşı kıyıya ulaştırmıştır. İki kıyının bu birbirine iyice sokulmuş noktası, "Gotlar" ve "Latinler" için de uygun bir geçit yeri olmuştur. Daha sonraları çeşit1i zamanlarda Türk boyları için aynı yer geçit görevi görmüş "Yıldırım Beyazıd" en ciddi tavrını koyarak, Anadolu yakasına "Anadolu Hisarı" kalesini yaptırmıştır.

Rumelihisarı ‘nın yapımına 20. Nisan. 1954 (Hicri- 16 Recep 856) günü başlanmış ve 2.Ağustos. I452 günü bitirilmiştir. Önce de söylediğimiz gibi, Boğaz'ın en dar yeri burasıdır (698 m.). İran Pers Hükümdarı "Darius" (Dara), 700 bin kişi1ik ordusunu, Miladdan 500 yıl önce "İskitler "e karşı savaşa giderken bu yerden geçirmiştir. 1097 yılında "Haçlılar" (Sabiller) ve daha sonra "2. Sultan Mehmed Han" da (Fatih) buradan geçmiştir. Bugünkü Rumelihisarı'nın eski adı "Hermayon "dur. Haliçteki köprüden 10.5 km. uzaklıkta olan Rumelihisarı'ndan önce, tam karşısındaki yere (Anadolu Yakası) 1. Beyazıd, 1393 yılında Anadoluhisarı'nı yaptırmıştır. Anadoluhisarı, Bizanslıların "Aretas" dedikleri "Göksu Deresinin "ağzıdır.

Her iki hisarın, Osmanlı İmparatorluğu Döneminde son kez 1917 ve 1918 yıllarında Bahriye Nazırı (Deniz Bakanlığı) "CemalPaşa" tarafından bir kısmı onarılmış, daha sonra 1955'te baştan başa restore edilmiş ve o dönemin iktidarı tarafından ışıklandırılmıştır. Rumelihisarı'nın sur çevresi, kuzeyden güneye kadar 250 m. doğudan batıya ise 130 m. uzunluktadır. Yabancı Arkeologlar ve tarihçiler, bu hisarın kulelerini devlere benzetirler ve kendi ülkelerindeki benzeri türden kulelerin, bunun yanında çocuk oyuncağı gibi kaldığını özveriyle yazarlar.

Bu dev hisarın planını (Mimar Musliheddin) çizdi ve arazinin durumuna göre biçim verdi. Evliya çelebi'ye göre, Hisar'a Fatih'in adı olan "Mehmet" kelimesinin "Kûfi" yazı ile yazılış biçimi verilmiştir.

Rumelihisarı, 1800 usta ve 7000 işçinin, dört buçuk ay gibi kısa bir zaman içinde geceli gündüzlü çalışmasıyla tamamlandı. Yapım bittiğinde Hisar'a toplar yerleştirildi ve kale komutanlığına da "Firuz Ağa" getirildi. Emrine de 400 asker verildi.

Hisar 'da üçü büyük, biri orta diğerleri ise küçük çaplarda ve değişik biçimlerde olmak üzere "17" kule vardır.

Deniz kıyısında ve giriş kapısının yanında bulunan 12 köşeli prizma biçimindeki büyük kule, "Veziriazam Çandarlı Halil Paşa" tarafından yaptırıldığı için, "Çandarlı Halil Paşa Burcu" denir. Burcun dış çapı 23.30m, , yüksekliği 22m. , duvarlarmm kalınlığı 6.50m. dir. 9 katlı olan bu kulede 1955 yılında bir asansör düzeni kurulmuştur. Kule üzerinde Kûfi yazısı ile Allah'ın isimleri yazılıdır.

Kuzeybatıda silindir biçimindeki büyük kule "Saruca Paşa" tarafından 9 katlı olarak yaptırılmıştır. Son katın üstü tuğladan bir kubbe ile örtülüdür. Yerden yüksekliği 28m. , capı 23.80m. , duvar kalınlığı ise 7m. dir. Bu kule uzun süre tutukevi olarak kullanıldığından "Karakule "adı ile de anılır.

Hisar'ın güneybatısında ve bir küçük tepe üzerinde bulunan silindir biçimindeki büyük kule "Zağnos Paşa" tarafından yaptırıldığından "Zağnos Paşa Kulesi" denir. Kapının üzerinde kulenin kimin tarafından ve hangi tarihte yapıldığını belirleyen 25x70 cm. Boyutunda bir yazıt vardır. Yüksekligi 21m. ,çapı 26.70m. , duvar kalınlığı da 6m. olup 8 katlıdır. Öteki iki büyük kuleye göre daha geniş olduğundan döşeme kirişlerine dayanak olmak üzere zeminden yukarı silindir biçiminde yükselen bir payanda mevcuttur.

Kulelerin üzerinde ayrıca birer kasnak yükselmektedir. Bunların alt hizasında, dış çevrelerini seğirdim yolları çevreler.

Büyük kuleleri birbirine bağlayan duvarlann yükseklikleri arazinin konumuna göre 5-15m., Hisar Yavrusu ‘nda ise bu yükseklik 2-2.5m. kadardır. Duvarlar üzerinde, araları küçük kulelerle sık sık kesilen seğirdim yolları bulunmaktadır. Bunlar devriye yollarıdır. Büyük kulelerin bu yollar ile iç bağlantısı yoktur.

Rumelihisarı'nın deniz tarafındaki kapısı bir burçla kuvvetlendirilmiş ve ek bir duvar ile çevrilmiştir. Buna "Hisarpeçe" (Hisar Yavrusu) denilmektedir.

Rumelihisarı'nın yapımını "Zağnos Paşa"denetlemiş, yapımında yerleştirilen ünlü kitabeyi de gene bu paşa yazdırtmıştır. Bu kitabe, İstanbul'daki en eski tarihli Türk kitabe taşıdır. Uzunluğu 70cm ,yüksekliği 25cm. ve mermer üzerine sülus hat ile, kabartma iki satır Arapça yazılı bu kitabenin metni şöyledir:

"Bu yüksek ve aşılmaz kulenin binası, mekanı cennet olsun Sultan-ı azam ve Hakan-ı muazzam Mehmed Bin Murad Han tarafináan yapılmış, ve 856 Recebinde (Ay takviminin 7. ayı,) azametli veziri Zağnos Paşa Bin Abdullah ‘a emrolunmuş ve tamam edilmiştir."

1452 yılında Rumelihisarı'nın yapımına geçilmesi, Bizans halkını haklı bir korkuya, endişeye sokmuştu. Ve inşaatın durdurulması için genç padişaha Bizans imparatorundan gönderilen elçinin yüzü, kirece dönmüştü sanki... çünkü genç padişah "2. Sultan Mehmed" karşısındaki elçiye; "İktidarımın vasıl olduğu mertebeye, ecdadımın emelleri bile erişememiştir" diyerek istekleri geri çevirmiş ve kalenin inşasını insanüstü bir gayretle hızlandırmıştır.

O zamanlar bu yapının üç adı daha vardı. "Yenihisar", "Yenice Hisar" veya "Boğazkesen Hisarı" da denilen Rumelihisarı, o günlerde yerden yükselmeye başlamıştı bile... Erişilmez ve yarışılmaz bir hızla dört buçuk ay gibi kısa bir sürede, olağanüstü bir çabanın ve temponun sonunda bitirilebilirdi.

Genç hükümdar, yerden bir anda yükselen bu görkemli yapıya heyecanla bakıyor, çevresindeki paşaları, beyleri, mimar ve ustaları, çoşkunun tükemsiz hazzıyla izliyordu. Bu çoşkuya dayanamayıp padişahın bile taş taşıdığı söylenen kalenin her burcu; "Saruca Paşa ", ‘Halil Paşa" ve özellikle Zağanos Paşa" gibi değerli devlet adamlarının buyruğunda büyüyordu.

İmparator "Konstantin Dragazes ", en kısa zamanda Bizans'ı tehdit edecek olan bu kalenin inşaatını durdurmak için gece karanlıklarında çeteler gönderiyor, yapılnmış kısımların yıkılmasını istiyordu. Bu vuruşmalar sırasında şehit düşen cenk erleri, halen "Bebek" ve "Hisar' tepesinde, ebedi olarak dinlenmektedirler.

İnşaatın bitiminden iki yüzyıl sonraki durumunu anlatan Evliya çelebi, Hisar'ın "Dağ Kapısı "nın kuzeye, "Hisarpeçe Kapısı "nın köy tarafına (Rumelihisarı mahallesi) baktığını, üçüncü kapısı olan "Sel Kapısı "nın da sürekli kapalı tutulduğunu "Dizdar Kapısı "nın Hisar'ın asıl kapısı olduğunu, "İstihkam Kapısı "nın ise dokuzuncu küçük burcun altında bulunduğunu yazar. Üzerindeki görkemli toplardan bahsederken de, "...Kale içinde kayalara yapışmış, kırlangıç yuvaları gibi 180 asker kışlası olduğunu , içinde Fatih ‘in adına bir cami ile bir mescid ve buğday ambarları bulunduğunu" ilave eder.

Kuzey Burcu'nun inşaatını yaptıran Saruca Paşa'nın kulesi, "Fatih Kulesi" olarak da adlandırılmaktadır. Halen içinde "Fatih Müzesi" bulunuyor... Bunun nedeni en büyük ve en sağlam kulede kendisine bir yer alınmış olmasıdır.

Hisar'ın içerisinde, muhafızlar için ikamet yerleri, su tesisleri, depolar ve kaldırımlı yollar vardı. Yüzyılın başında "Tournefot", kule damlarının kurşunla örtülü olduğunu ve mazgallarından çıkan top namluları ile korkunç bir manzara teşkil ettiğini yazar. Konik çatılı bu kulelerde, ağır suçlu yeniçerilerin hapsedildiği de bazı bilgiler arasındadır.

Evliya çelebi'ye göre, 17. yüzyılda bir kale teşkilatına sahip olan Rumelihisarı'nın çevresinde şunlar vardı:

Bağsız, bahçesiz ve kayalar üzerinde kat kat evler, üç cami, mescitler, sibyan mektepleri (çocuk okulları), bir hamam, dükkanlar ve Derviş Dede Tekkesi, halkı balıkçı ya da kalede asker veya zanaatkar erbabıydı. Buralarda yalı sahibi olan eşraf kışın İstanbul tarafında oturur, yazları gelirlerdi. Kirazı çok meşhurdu ve bu mevsimde herkes akın akın buraya, kiraz yemeye gelirdi. Hisar'ın arkasındaki tepede de "Nafi Baba Tekkesi' vardı.

Hisarla iskele arasındaki "Kemalettin Camii ", 1494 yılında mescit olarak yapılmış, "I. Mahmut" devrinde yanmıştı. Aynı yere 1746 yılında bugünkü cami yapıldı. Bir çıkması ve tek şerefeli minaresi olan cami, üst kattadır. Zemin katlarında dükkanlar vardır, çatısı ahşap ve kiremitle örtülüdür.

Zamanla sayfiye köyü de olan yöreye, IV Mehmed"in annesi bir köşk, "I. Murat" ise İskele Camii' ni yaptırmıştır.

Rumelihisarı Mahallesi'nin hemen yanıbaşında, "Levent" taraflarından gelen derenin aktığı köy, "II Sultan Mehmed"e babasından sonra hizmet eden "Baltaoğlu Süleyman Bey" kuşatmadan önce 420 pare gemisini bir cambaz ustalığıyla Bizans önlerinden geçirip getirdiği deniz üssü haline gelmişti.