Ahmet Vefik Paşa (d. 3 Temmuz 1823, İstanbul - ö. 2 Nisan 1891, İstanbul).
Osmanlı devlet adamı, diplomatı ve oyun yazarı. Türkçülük hareketinin
öncülerinden. İki defa Maarif Nazırlığı (Eğitim Bakanı) yaptı, 4 Şubat 1878 -
18 Nisan 1878 ve 1 Aralık 1882 - 3 Aralık 1882 tarihleri arasında iki defa
Başvekillik (Sadrazamlık, Başbakanlık) görevine getirildi. Bursa valiliği
sırasında bu kentte bir tiyatro yaptırmakla ün kazanmış ve ismi Bursa ile
özdeşleşmiştir.
3 Temmuz 1823'de İstanbul'da doğdu. Hariciye Nezareti memurlarından Ruhittin
Efendi'nin oğludur. 1831 yılında İstanbul'da başladığı eğitimini, babasının
görevi nedeniyle gittiği Paris'te Saint Louis Lisesi'nde tamamladı. Paris'te
bulunduğu süre içinde Fransızca'yı anadili gibi öğrendi ve 1837'de yurda
döndüğünde tercüme odasında çalıştı. 1840'da elçilik katibi göreviyle Londra'ya
gitti ve İngilizce öğrendi.
Sırbistan, İzmir, Eflak ve Boğdan'da görev yaptıktan sonra 1842'de İstanbul'a
döndüğünde başmütercim olarak tercüme odasında görev aldı ve Devlet Salnamesi
(Yıllığı) hazırlanmasında görevlendirildi. İlerleyen yıllarda çeşitli
görevlerde bulunduktan sonra Tahran'a elçi olarak atanarak Fars dilini ve İran
tarihinin kökenlerini öğrendi. Elçilik binalarına bayrak asma adetini getiren, Tahran'da
elçi iken elçilik binasını Osmanlı Devleti toprağı olarak ilan edip bayrak
çektiren Ahmet Vefik Paşa olmuştur.
1857'de kısa bir süre için Adalet Bakanlığı görevine getirildi. 1860'ta Paris
büyükelçisi, 1861'de Bursa'da Evkaf Nazırı oldu. Halkın şikayetleri üzerine
Bursa'daki görevinden alınarak yıllarca resmi bir görev verilmedi, bu süre
içinde Türk tarih ve edebiyatına yeni eserler ve tercümeler kazandırdı. 1872'de
birinci defa olarak Maarif Nazırı oldu ama 1873'de görevden alındı. Kısa bir
süre Edirne Valiliği yaptı. 1878'de tekrar Maarif Nazırı, daha sonra da
Başvekil oldu ama görevden alındı. 1879-1882 yılları arasında Bursa valisi
olarak görev yaptı, tekrar başvekil atandı ama 3 gün sonra görevden alındı.
Ölümüne kadar Rumelihisarı'ndaki evinde ilmi ve edebi çalışmalar yaptı. 2 Nisan
1891'de İstanbul'da ölmüştür, mezarı Rumelihisarı mezarlığındadır.
İlk Türkçe sözlüklerden biri olan Lehçe-i Osmani'yi hazırlayan, Türk tarihinin
Osmanlı ile başlamadığını gündeme getiren ve savunan Ahmet Vefik Paşa,
bazılarına göre Osmanlı Türkleri'nin ilk Türkçüsüdür. Fezleke-i Tarih-i Osmani
(Kısa Osmanlı Tarihi) ve Hikmet-i Tarih (Tarih Felsefesi) adlı tarih eserleri
vardır. Şeçere-i Türki isimli eseri Çağatay Türkçesi'nden Osmanlı Türkçesi'ne
çevirmiştir.
Bursa valiliği sırasında bugün kendi adıyla anılan bir tiyatro yaptırdı.
Moliere'in 16 eserini uyarladı, Victor Hugo ve Voltaire'in eserlerini tercüme
etti. Ahmet Vefik Paşa, tiyatroda, Tomas Fasulyacıyan Kumpanyasına kendi
tercüme ve adaptasyonlarını oynattırır, her gün provalara gider, bir rejisör
gibi oyunla ilgilenir ve memurları oyunu izlemeye mecbur tutardı. Bu tür
hareketleri yüzünden tuhaf bir adam olarak tanındı.
|
Rumelihisarlılar 
